Dziesięć lat po podpisaniu Porozumienia Paryskiego, które miało powstrzymać globalne ocieplenie poniżej 2°C, a najlepiej 1,5°C względem epoki przedindustrialnej, najnowszy raport „Is the Long-Term Strategies Project Working?” wskazuje, że obecne działania są zdecydowanie niewystarczające. Świat zmierza ku wzrostowi temperatury o 2,5–2,9°C do końca stulecia. Dla Unii Europejskiej oznacza to konieczność radykalnego przyspieszenia transformacji klimatycznej.
Raport analizuje proces tworzenia i aktualizacji Krajowych Strategii Długoterminowych (LTS) w 10 państwach członkowskich UE, w tym w Polsce. Dokumenty te, obowiązkowe zgodnie z unijnym Rozporządzeniem o zarządzaniu unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu (2018/1999), mają wskazywać drogę do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. Jednak według ustaleń autorów raportu, strategie te traktowane są często po macoszemu, z niewielką spójnością względem bardziej bieżących Planów Krajowych na rzecz Energii i Klimatu (NECP), które mają horyzont 2030 roku.
Niniejszy raport ocenia proces opracowywania krajowych Strategii Długoterminowych (LTS) i przedstawia zestaw rekomendacji mających na celu jego ulepszenie w przyszłości, aby zmaksymalizować wysiłki klimatyczne na poziomie krajowym i unijnym. Analiza dotyczy procesu tworzenia oraz – tam, gdzie miało to miejsce – aktualizacji LTS w 10 krajach UE: Belgii, Chorwacji, Czechach, Estonii, Francji, na Węgrzech, w Polsce, Portugalii, Słowenii i Hiszpanii. Dziesięć zaangażowanych krajowych organizacji społeczeństwa obywatelskiego skupiło się przede wszystkim na:
- ogólnym stanie zaawansowania prac nad opracowaniem i aktualizacją LTS,
- jakości procesów konsultacji publicznych,
- spójności LTS z krajowym prawodawstwem oraz procesem planowania NECP (Krajowych Planów w zakresie Energii i Klimatu).
Podsumowanie najważniejszych ustaleń wraz z kluczowymi rekomendacjami znajduje się na końcu raportu.
Główne wnioski raportu:
- Zaledwie dwa kraje UE (Irlandia i Litwa) zaktualizowały swoje strategie LTS, mimo że powinny być one przeglądane co 10 lat, a w razie potrzeby — co 5 lat.
- Procesy konsultacji publicznych są bardzo zróżnicowane – od ich braku po szeroko zakrojone dialogi społeczne. W wielu przypadkach brakuje przejrzystości i rzeczywistego wpływu społeczeństwa na kształt strategii.
- Brak spójności pomiędzy LTS a NECP podważa wiarygodność realizacji celów klimatycznych UE, zwłaszcza osiągnięcia neutralności klimatycznej w połowie XXI wieku.
Według scenariusza PAC (Paris Agreement Compatible), Unia Europejska powinna osiągnąć neutralność klimatyczną już do 2040 roku, redukując emisje o 73% do 2030 roku w stosunku do poziomów z 1990 roku. Obecne zobowiązania UE są zbyt mało ambitne, co grozi przekroczeniem punktów krytycznych w systemie klimatycznym Ziemi.
Raport stanowi silny apel do unijnych rządów: czas przejść od deklaracji do działania. Długoterminowe strategie klimatyczne muszą stać się realnym narzędziem planowania, a nie tylko biurokratycznym obowiązkiem.
